ساير بخش ها کتابخانه جدید پرسش و پاسخ مسابقات کتابخانه درس هايي از قرآن تفسير نور
کتابخانه
قرآن و عصر ما » 32- تعاون اجتماعی
«تعاون اجتماعی»
«وَ تَعاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَ التَّقْوى‏ وَ لا تَعاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ اتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدیدُ الْعِقاب‏‏» (مائده ِ-2)
و(همواره) در راه نیكی و پرهیزگاری با هم تعاون كنید و(هرگز) در راه گناه و تعدی همكاری ننمایید و از خدا بپرهیزید كه مجازاتش شدید است.


آنچه در آیه فوق در زمینه تعاون آمده یك اصل كلی اسلامی است كه سراسر مسائل اجتماعی و حقوقی و اخلاقی و سیاسی را در بر می‌گیرد طبق این اصل مسلمانان موظفند در كارهای نیك تعاون و همكاری كنند ولی همكاری در اهداف باطل و اعمال نادرست و ظلم و ستم مطلقاً ممنوع است، هرچند مرتكب آن دوست نزدیك یا برادر انسان باشد. این قانون اسلامی درست بر ضد قانونی است كه در جاهلیت عرب و حتی در جاهلیت امروز نیز حكومت می‏كند كه «انصر اخاك ظالما او مظلوما» برادر (یا دوست و هم پیمانت) را حمایت كن خواه ظالم باشد یا مظلوم!
در آن روز اگر افرادی از قبیله‏ای حمله به افراد قبیله دیگر می‏كردند، بقیه افراد قبیله به حمایت آنها برمی‌خواستند بدون اینكه تحقیق كنند حمله عادلانه بوده است یا ظالمانه، این اصل در مناسبات بین‏المللی امروز نیز حكومت می‌كند و غالباً كشورهای هم پیمان، و یا آنها كه منافع مشتركی دارند، در مسائل مهم جهانی به حمایت یكدیگر برمی‌خیزند، بدون اینكه اصل عدالت را رعایت كنند و ظالم و مظلوم را از هم تفكیك نمایند.
اسلام خط بطلان بر این قانون جاهلی كشیده است و دستور می‏دهد تعاون و همكاری مسلمین با یكدیگر باید تنها در كارهای نیك و برنامه‏های مفید و سازنده بوده باشد نه در گناه و ظلم و تعدی. جالب توجه اینكه بر و تقوا هر دو در آیه فوق با هم ذكر شده‏اند، كه یكی جنبه اثباتی دارد و اشاره به اعمال مفید است، و دیگری جنبه نفی دارد و اشاره به جلوگیری از اعمال خلاف می‏باشد. و به این ترتیب تعاون و همكاری باید هم در دعوت به نیكی‌ها و هم در مبارزه با بدی‌ها انجام گیرد. در فقه اسلامی از این قانون در مسائل حقوقی استفاده شده و پاره‏ای از معاملات و قراردادهای تجاری كه جنبه كمك به گناه دارد، تحریم گردیده همانند فروختن انگور به كارخانه‏های شراب‌سازی و یا فروختن اسلحه به دشمنان حق و عدالت و یا اجاره دادن محل كسب و كار برای معاملات نامشروع و اعمال خلاف شرع، البته این احكام شرائطی دارد كه در كتب فقهی بیان شده است. اگر این اصل در اجتماعات اسلامی زنده شود و مردم بدون در نظر گرفتن مناسبات شخصی و نژادی و خویشاوندی با كسانی كه در كارهای مثبت و سازنده گام برمی‏دارند همكاری كنند و از همكاری كردن با افراد ستمگر و متعدی در هر گروه و طبقه‏ای كه باشند، خودداری نمایند بسیاری از نابسامانی‌های اجتماعی سامان می‏یابد.
همچنین اگر در مقیاس بین‏المللی دولت‌های دنیا با متجاوز هركس و هر دولتی بوده باشد  همكاری نكنند، تعدی و تجاوز و استعمار و استثمار از جهان برچیده خواهد شد.
اما هنگامی كه می‏بینیم پاره‏ای از آنها به حمایت متجاوزان و ستمگران بر می‏خیزند و با صراحت اعتراف می‏كنند كه اشتراك منافع آنها را دعوت به این حمایت كرده، نباید انتظار وضعی بهتر از این داشته باشیم. در روایات اسلامی در باره این مساله تاكیدهای فراوانی وارد شده كه به عنوان نمونه به چند قسمت اشاره می‏كنیم:
از پیغمبر اكرم(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌و‌سلم) نقل شده كه فرمود: هنگامی كه روز قیامت بر پا شود منادی ندا در می‏دهد كجا هستند ستمكاران و كجا هستند یاوران آنها و كسانی كه خود را به شبیه آنها ساخته‏اند؟ حتی كسانی كه برای آنها قلمی تراشیده‏اند و یا دواتی را لیقه كرده‏اند  همه آنها را در تابوتی از آهن قرار می‌دهند سپس در میان جهنم پرتاب می‌شوند. در روایتی از صفوان جمال كه از یاران امام كاظم(علیه‌السلام) بود نقل شده كه می‌گوید: خدمت امام رسیدم فرمود: ‌ای صفوان! همه كارهای تو خوب است جز یك كار! عرض كردم: فدایت شوم چه كار؟ فرمود: اینكه شتران خود را به این مرد یعنی هارون كرایه می‌دهی! گفتم: به خدا سوگند در مسیرهای عیاشی و هوس بازی و صید حرام به او كرایه نمی‌دهم، تنها در این راه، یعنی راه مكه، در اختیار آنها می‌گذارم، تازه خودم همراه شتران نمی‌روم، بعضی از فرزندان و كسانم را با آنها می‏فرستم، فرمود: ای صفوان! آیا ازآنها كرایه می‌گیری؟ ! عرض كردم بله، فرمود: آیا دوست داری كه زنده بمانند و بر سر كار باشند تا كرایه تو را بپردازند؟ گفتم: بلی، فرمود: كسی كه بقای آنها را دوست بدارد از آنها است و هركسی از آنها باشد در آتش دوزخ خواهد بود، صفوان می‌گوید من بلافاصله رفتم و تمام شترانم را فروختم، این موضوع بگوش هارون رسید به دنبال من فرستاد و گفت: صفوان! شنیده‏ام شترانت را فروخته‏ای؟ گفتم: آری. گفت: چرا؟ گفتم: پیر شده‏ام و فرزندان و كسانم نمی‏توانند از عهده اداره آنها برآیند. گفت: چنین نیست، چنین نیست! من می‏دانم چه كسی این دستور را به تو داده است. آری موسی بن جعفر(علیه‌السلام) به تو چنین دستوری داده است؟ گفتم: مرا با موسی بن جعفر چه كار؟ هارون گفت: این سخن بگذار! بخدا سوگند اگر سوابق نیك تو نبود دستور می‌دادم گردنت را بزنند! در حدیث دیگری از پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله‌و‌سلم) می‌خوانیم كه به علی(علیه‌السلام) فرمود: ده طایفه از این امت به خدا كافر شده‏اند كه یكی از آنها كسی است كه اسلحه به دشمنان اسلام كه با آنها در حال جنگ هستند، بفروشد. در جامعه اسلامی، نیكوكار تنها نیست و ستمگر یاور ندارد، برای رشد همه جانبه فضائل باید زمینه‌ها را آماده ساخت و در راه آن هدف، تعاون داشت و همه درها را به روی ستمگر و گنه‌كار بست تا فساد ریشه كن شود.
معاونین و زمینه سازان ظلم و گناه باید خود را برای عقاب شدید الهی آماده كنند.
صفحه قبل « [صفحه 33]» صفحه بعد


فهرست
تقریظ حضرت آیت الله حاج سید حسن امامیمقدمه1- جایگاه تعالیم آسمانی2- فرزندكشی عصر ما (جاهلیت مدرن)3- بردگی در عصر ما4- جاهلیت زنان در عصر ما5- راه جلب بركات6- اكثریت7- جایگاه مردم8- قانون گزاری9- نوگرایی یا كهنه گرایی10- استعمار فكری11- اصلاحات12- دشمنی در لباس دوستی13- ارتباط با كفار14- عقاب فراگیر15- تلاش مالی كفار16- انواع تبلیغات شیطانی17- تكیه بر غیر خدا18- تفكر19- تحریم اقتصادی20- استخفاف عقول21- مال و دنیا22- مسیر عملی جوامع23- تجهیز همه جانبه24- سیاست اسلامی25- سوژه به دشمن ندهیم26- نفی و اثبات27- زندگی آگاهانه28- كفران نعمت29- اصول اجتماعی30- اخوت اسلامی31- حیثیت اجتماعی32- تعاون اجتماعی33- برنامه جامعه قرآنی34- حریم جامعه35- مذهب علیه مذهب36- سلامت اقتصاد اجتماعی37- محاصره اجتماعی38- آثار اجتماعی گناه39- آمادگی و استقامت40- انحرافات مذهبی41- امر به معروف و نهی از منكر