ساير بخش ها کتابخانه جدید پرسش و پاسخ مسابقات کتابخانه درس هايي از قرآن تفسير نور
کتابخانه
پرتوی از نور (2) »
 فَمَنْ حَآجَّكَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَآءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَآءَنَا وَأَبْنَآءَكُمْ وَنِسَآءَنَا وَنِسَآءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِینَ‏
    (آل‏عمران، 61)
 پس هر كه با تو، بعد از علم و دانشى كه به تو رسیده است، درباره او (عیسى) به ستیز و محاجّه برخیزد (و از قبول حقّ شانه خالى كند) بگو: بیائید پسرانمان وپسرانتان وزنانمان وزنانتان وخودمان را (كسى كه به منزله خودمان است) وخودتان را بخوانیم، سپس (به درگاه خدا) مباهله و زارى كنیم و لعنت خدا را بر دروغگویان قرار دهیم.
 
 واژه‏ى «نَبتَهل» از ریشه‏ى «اِبتهال» به معناى بازكردن دست‏ها و آرنج‏ها براى دعا، به سوى آسمان است واین آیه به دلیل این واژه، به آیه‏ى مباهله معروف گشته است. مباهله، یعنى توجّه و تضرّع دو گروه مخالف یكدیگر، به درگاه خدا و تقاضاى لعنت و هلاكت براى طرف مقابل كه از نظر او اهل باطل است.(1)
 در تفاسیر شیعه و سنى و برخى كتب حدیث و تاریخ مى‏خوانیم كه در سال دهم هجرى، افرادى از سوى رسول‏خداصلى الله علیه وآله مأمور تبلیغ اسلام در منطقه نجران از بلاد یمن شدند. مسیحیانِ نجران نیز هیئتى را به نمایندگى از سوى خود براى گفتگو با پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله به مدینه گسیل داشتند. با وجود گفتگوهایى كه میان آنان و پیامبرصلى الله علیه وآله ردّ وبدل شد، باز هم آنان بهانه‏جویى كرده و در حقّانیّت اسلام ابراز تردید مى‏كردند. این آیه نازل شد و خطاب به پیامبر فرمود: به كسانى كه با تو محاجّه و جدال كرده، و از قبول حقّ شانه خالى مى‏كنند، بگو: بیایید با فراخواندن فرزندان و زنان و خودمان، خدا را بخوانیم و با حالت تضرّع و ابتهال بر دروغگویان نفرین كنیم و هر نفرینى كه دامن گروه مقابل را گرفت، معلوم مى‏شود كه راه او باطل است و با این وسیله به این گفتگو و جدال پایان دهیم.
 هنگامى كه نمایندگان مسیحیان نجران، پیشنهاد مباهله را از رسول اكرم‏صلى الله علیه وآله شنیدند، به یكدیگر نگاه كرده و متحیّر ماندند. آنان مهلت خواستند تا در این باره فكر و اندیشه و مشورت كنند. بزرگِ نصارى به آنها گفت: شما پیشنهاد را بپذیرید و اگر دیدید كه پیامبر با سر وصدا و جمعیّتى انبوه براى نفرین مى‏آید، نگران نباشید و بدانید كه خبرى نیست، ولى اگر با افراد معدودى به میدان آمد، از انجام مباهله صرف‏نظر و با او مصالحه كنید.
 روز مباهله، آنها دیدند كه پیامبر اسلام‏صلى الله علیه وآله همراه با دو كودك و یك جوان و یك زن بیرون آمدند. آن دو كودك، حسن و حسین‏علیهما السلام و آن جوان، علىّ‏بن ابى‏طالب‏علیهما السلام و آن زن فاطمه‏ى زهراعلیها السلام دختر پیامبرصلى الله علیه وآله بودند.
 اُسقف مسیحیان گفت: من چهره‏هایى را مى‏بینم كه اگر از خداوند بخواهند كوه از جا كنده شود، كنده مى‏شود. اگر این افراد نفرین كنند، یك نفر مسیحى روى زمین باقى نمى‏ماند. لذا از مباهله اعلام انصراف كرده و حاضر به مصالحه شدند.
 پیامبر صلى الله علیه وآله فرمودند: سوگند به كسى كه مرا پیامبر حقّ قرار داد، اگر مباهله انجام مى‏گرفت، آن وادى آتش را بر آنان فرو مى‏ریخت.(2)
 این ماجرا، علاوه بر تفاسیر شیعه، در منابع معتبر اهل سنّت نیز آمده است.(3) چنانكه علامه طباطبایى مى‏گوید: ماجراى مباهله را 51 نفر از صحابه به اتّفاق نظر نقل كرده‏اند.(4)
 و در كتاب اِحقاق الحق نیز نام شصت نفر از بزرگان اهل سنّت را آورده است كه همگى گفته‏اند: این آیه در عظمت پیامبر و اهل‏بیت‏علیهم السلام اوست.(5)
 روز مباهله، بیست وچهارم یا بیست و پنجم ماه ذى‏الحجّه بوده و محل آن در روزگار پیامبرصلى الله علیه وآله در بیرون شهر مدینه بوده كه اكنون داخل شهر قرار گرفته و در آن محل، مسجدى به نام «مسجد الاجابة» ساخته شده است. فاصله‏ى این مسجد تا مسجدالنّبى تقریباً دو كیلومتر است. «الّلهُمَّ ارزُقنا زیارَتَه و شِفاعَتَه»
 بر اساس روایتى در تفسیر المیزان، دعوت به مباهله مخصوص نصارى نبوده و پیامبرصلى الله علیه وآله از یهودیان نیز براى مباهله دعوت كردند.
 مباهله، خاصّ زمان پیامبرصلى الله علیه وآله نبوده است، بلكه براساس برخى از روایات، دیگر مؤمنان نیز مى‏توانند مباهله كنند. امام صادق‏علیه السلام در این‏باره دستوراتى داده‏اند.(6)
 گرچه پیامبر مى‏توانست خود شخصاً نفرین كند وكارى به علىّ، فاطمه، حسن و حسین‏علیهم السلام نداشته باشد، ولى خدا و رسول، با این عمل به ما فهماندند كه این افراد، یاران و شریكان رسول خدا در دعوت به حقّ و هدف او هستند و همراه او آماده‏ى استقبال از خطر بوده و تداوم‏گر حركت او مى‏باشند.
 سؤال:  در این ماجرا تنها فاطمه زهراعلیها السلام حضور داشت، پس چرا قرآن كلمه‏ى جمع «نِسائَنا» را بكار برده است؟
 پاسخ: در قرآن مواردى است كه خداوند از یك نفر به صورت «جمع» یاد مى‏كند، مانند آیه 181 سوره آل‏عمران كه یك نفر از روى توهین گفت: خدا فقیر است، ولى آیه به صورت جمع مى‏فرماید: «الّذین قالوا اِنّ اللّهَ فَقیر» چنانكه قرآن درباره حضرت ابراهیم‏علیه السلام مى‏فرماید: ابراهیم یك امّت است، با آنكه یك‏نفر بیشتر نبود.

1) التحقیق فى كلمات القرآن.
2) تفسیر مجمع‏البیان ؛ مناقب ابن‏مغازى، ص 263.
3) تفاسیر كبیرفخررازى، آلوسى، مراغى، روح البیان، المنار، ابن كثیر در ذیل آیه و در كتاب الكامل ابن‏اثیر، ج 2، ص 293، مستدرك حاكم، ج‏3، ص 150 و مسند احمد حنبل، ج‏1، ص 185 آمده است.
4) تفسیر المیزان، ج‏3، ص‏257.
5) احقاق الحق، ج‏3، ص 46.
6) تفسیرنورالثقلین ج‏1، ص‏351 ؛ اصول كافى، ج‏2، باب مباهله.
[صفحه ]» صفحه بعد


فهرست
ماجراى مباهلهنمونه‏اى از انفاق یاران پیامبر نمونه‏هایى از انفاق مؤمنان امر به معروف، نشانه بهترین امّتسیمایى از جنگ احد شهید و شهادت نكاتى پیرامون شهید و شهادت آیین‏نامه پرداخت اموال یتیمان ازدواج موقّت عدالت یا مساواتمدیریّت و سرپرستى مردان دادگاه خانواده اولواالامر چه كسانى هستند؟ ضرورت تدبّر در قرآن امانت و انواع آن چگونگى نماز (خوف) در جنگ ضرورت دادگرى و عدالت گسترىامداد غیبى در جنگ بدرجلوه‏گرى دنیا ویژگى‏هاى پرهیزكارانشهادت خداوند بر یگانگى خویشرضایت، مشاركت در كار شرایط امر به معروفعوامل مؤثر در تربیتكمالات و مسؤلیت‏هاى مریم پیشگویى‏هایى درباره حضرت عیسىاراده الهى، حاكم بر هر چیزىحضرت عیسى و چگونگى اصلاحاتانواع داستان‏ها نمونه‏اى از حیله دشمنان موارد وجوب وفاى عهد مضاعف بودن گناه دانشمندان غلوّ درباره اولیاى دین اسلام، دین مورد قبول انواع ارتداد تفاوت دنیا و آخرتكعبه در قرآنمراحل تقوا و كمالاتضرورت و شرایط امر به معروفسیماى جهنّمیان و بهشتیان آرزوهاى دشمنان شناخت دوست و دشمن فروبردن خشم استغفار و توطئه شیطاناصول عزّت و ذلّت جوامععوامل روحیه بخش عوامل شكست جنگ اُحدمؤمنان درجات و میزان عملبركات بعثت مردمى انبیا رزمنده نمونه مهلت الهى، نعمت یا نقمت مرگ براى همهانتظار ستایشحاكمیت خداوند الگوى ستایش اقسام صبر حكمت تعدد زوجات شرایط پذیرش توبه اسباب محرم شدن اقسام گناه گستره احسان به دیگران مراحل تحریم شراب شرك، گناه نابخشودنىخداوند و بدى‏ها و خوبى‏ها افشاى اسرار گناه قتل عمد فراریان از جبهه و جهاد راههاى فریب شیطان ارزش ایمان همراه عمل نشانه‏هاى منافق ممنوعیّت افشاى عیوب قرآن و احترام مكان‏هاى مقدّس زنده بودن حضرت عیسىگناه عامل محرومیّتنماز و زكات در ادیان دیگرپیامبران در قرآن ممنوعیت غلّو در دین